.: استاد دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی :.

    افتخار او شاگردی علامه طباطبائی ره است.

دكتر غلامحسين ابراهيمي ديناني  در ۵ دی سال ۱۳۱۳ در روستای دینان از توابع اصفهان که امروزه جزو شهر اصفهان است بدنیا آمد. وی پس از تحصیل ابتدائی در روستای خود، در مدرسه علمیه نیماورد اصفهان به تحصیلات دینی مشغول شد. سال ۱۳۳۳ وارد حوزه علمیه قم شد و ضمن تحصیل خارج فقه و اصول، نزد علامه طباطبائی به فرآگیری فلسفه نیز پرداخت. که شاهد مباحث فلسفی هانری کربن و علامه طباطبایی نیز بوده‌است. وی پس از درگذشت آیت الله بروجردی به تهران آمد و دکترای فلسفه را از دانشگاه تهران گرفت. سپس فلسفه را در دانشگاه فردوسی مشهد تدریس نمود. از سال ١٣٦٢ تاکنون استاد دانشگاه تهران بوده و صاحب تالیفاتی در زمینه فلسفه می باشد.

فلسفه را در اصفهان نزد حکیم ضیاء پور شروع کرد و در قم در سطح عالی با علامه طباطبائی به پایان رساند و از شاگردان خاص علامه گردید.

سال ۱۳۴۵ پس از مهاجرت به تهران در دوره کارشناسی دانشگاه تهران را ه یافت و سال ۱۳۵۲ از رساله دکتری تخصصی فلسفه خود دفاع کرد.

پس از اخذ درجه کارشناسی جهت گذراندن امورات زندگی به استخدام وزارت آموزش و پرورش در آمد و تا سال ۱۳۶۱ در دانشگاه فردوسی مشهد مشغول به تدریس بود. سپس به عضویت هیئت علمی دانشگاه تهران درآمد.

دینانی در سمینارها و همایش‌های متعدد داخلی و خارجی شرکت داشته و مقالات و آثار فراوانی در حوزه فلسفه و دین پژوهی به رشته تحریر در آورده که برخی از آنها جایزه کتاب سال را دریافت نموده‌است.

دینانیِ ، فیلسوفی است که آرای اش منحصر به خود اوست و از پس سال‌ها تحصیل حوزه و دانشگاه و تفکر و تعمق، شناخت ویژه‌ای از فلسفه شرق و غرب دارد. او نوع چینش فلاسفه غرب و شرق را نه به جغرافیای زمین و یا نوع دین می‌داند، بلکه آنها را در نهایت به دو دسته اشاعره و معتزله تقسیم می‌کند.

هرچند به عنوان یک فیلسوف اسلامی، آرای او بسیار متاثر از ابوعلی سینا، ملاصدرا و سهروردی است اما نظریات شخصی بسیاری به فلسفه اضافه نموده‌است. دینانی میزان سنجش و درک هر چیزی را عقل می‌داند، حتی درک انسان از خدا را.

به اعتقاد علی اوجبی نویسنده خردوخردورزی، انتشار کتاب‌هایی چون ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام و دفتر عقل و آیت عشق، مهم‌ترین آثار این فیلسوف ژرف‌اندیش است که او (دینانی) را از تمامی اندیشمندان معاصر ممتاز می‌سازد. او به فلسفه به مثابه موجود زنده واحد و نه اجزای جدای از هم و به منزله یک جریان سیال و پویا و نه رودهای مستقل و جدای از هم نگاه می‌کند.

تحصيلات رسمي و حرفه اي : غلامحسين ابراهيمي ديناني تحصيلات ابتدائي خود را در اصفهان به پايان رساند و سپس دوره فقه اصول و ادبيات را در حوزه علميه گذراند و تحصيل دروس ديني را تا دوره اجتهاد طي كرد. اما مدتي بعد تصميم گرفت كه به تحصيل در دانشگاه بپردازد، حاصل اين تصميم و تلاشهاي پيگير وي احزار درجه دكتري فلسفه از دانشگاه تهران در سال1355 ه.ش بود.

 خاطرات و وقايع تحصيل : دكتر ديناني از كودكي به درس و كتاب علاقمند بود. وي هنگامي كه در حوزه دروس فقه، ادبيات منطق بلاغت و اصول را مي گذراند فلسفه را قوي تر از كلام يافت و به مطالعه آن پرداخت. دكتر ديناني درباره فضاي حوزه ها در آن روزگار مي گويد كه اين مراكز از فضايي بسته اما پر معنويت برخوردار بوده اند. با اين وجود وي شيوه زندگي درحوزه را نمي پسنديد، اما به علوم آن علاقمند بود. از اين رو وارد دانشگاه شد.

در دورانی که مرحوم پروفسور هانری کربن برای هم کلامی با حضرت علامه طباطبایی به ایران می آمدند دکتر دینانی به همراه علامه (ره) از قم راهی تهران می شدند و در جلسات بحثی که به طور خصوصی برگزار می شد شرکت داشتند.

فعاليتهاي ضمن تحصيل : دكتر ديناني هنگامي كه در حوزه به تحصيل مي پرداخت در همان مركز نيز سطوح پايين تر علومي چون فقه، اصول، منطق، فلسفه و ادبيات را تدريس مي كرد. از اين گذشته ظاهراً در همان زمان به تمرين و آموختن زبان عربي مي پرداخت. تا آنجا كه بعدها توانست چند كتاب عربي را ترجمه نمايد. [ماجراي فكر فلسفي در جهان اسلام در سه جلد و نيز معاد از نگاه حكيم زنوزي و نيايش فيلسوف..

 

آرا و گرايشهاي خاص : دكتر ديناني، فلسفه را پاسخگوي مهمترين و عمده ترين پرسشهاي انسان درباره معني هستي و حيات مي داند از نظر وي تفاوت فيلسوف با مردم عادي در اين است كه از خارج از روز مرگي به زندگي مي نگرد و درباره آن مي پرسد.

 

منش عرفانی : حکیم دینانی تاکید زیادی روی خصلت "صدق " و صادق بودن انسان با خود برای جویندگان راه معرفت دارند.

 

حضور در برنامه تلویزیونی : از اواخر سال 1387 به عنوان میهمان برنامه معرفت شبکه چهار سیما پیرامون بحث های فلسفی و عرفانی شرکت داشتند که تاکنون این برنامه در حال پخش می باشد.

 

 چگونگي عرضه آثار : كتابهاي دكتر ديناني در انتشارات انجمن فلسفه و حکمت ايران،انتشارات هرمس ،انتشارات طرح نو، و سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي تهیه شده است.

 

            "هدفی که استاد دینانی در اکثر آثار خود دارند...به کار انداختن فکر و تعقل درباره مسئله ای در خواننده است نه لزوما رسیدن به نتیجه خاصی.."

 

برخی از آثار استاد :

 

                                             

وجود رابط و مستقل در فلسفه اسلامي          ماجراي فکر فلسفي در جهان اسلام

 ناشر: مؤسسه پژوهشى حكمت و فلسفه ايران            ناشر : طرح نو ۱۳۸۲

                                                

فیلسوفان یهودی و یک مسئله بزرگ                     معاد از دیدگاه حکیم مدرس زنوزی

      انتشارات : هرمس                                                          انتشارات: حکمت      

                                               

درخشش ابن رشد در حکمت مشاء                            قواعد کلی فلسفه (مهمترین اثر)

        ناشر : طرح نو ۱۳۸۴                                                    انتشارات: حکمت       

                                               

 شعاع انديشه و شهود در فلسفه سهروردي                  نيايش فيلسوف

     ناشر : حكمت ۱۳۸۳                               ناشر : دانشگاه علوم اسلامى رضوى ۱۳۷۷

                                                 

دفتر عقل و آیت عشق                                          نصير الدين طوسي فيلسوف گفتگو  

توضیح در مورد این کتاب...                                                       ناشر : هرمس

اسماء و صفات حق

 در کتاب اسماء و صفات حق که انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی آن را به چاپ رسانیده دکتر دینانی سخنان حکما و متکلمان و برخی ارباب سلوک را در باب اسماء و صفات الهی مورد توجه قرار داده و به بررسی و نقد و تحلیل آن ها پرداخته است.

اسماء و صفات حق بعد از ظهور مقام اطلاق ظاهر می شود و همین مقام است که اهل معرفت از آن به مشیت و مقام واحدیت تعبیر کرده اند.در این مقام کثرت آشکار می گردد چرا که حق تبارک و تعالی به اسماء و صفات خود ظاهر می شود. این صفات و اسماء حق تعالی عین ذات او و ازلی و ابدی است.

مظهر صفات و اسماء حق در عالم وجود انسان است و در میان انسان ها پیامبران (ع) بهترین مظاهر آن صفات و اسماء اند و در میان همه پیامبران پیامبر اکرم (ص) مظهر تام و کامل اسماء حق تعالی است. 

فلسفه و ساحت سخن"  که به رابطه میان فلسفه و سخن می‏پردازد و می‏کوشد تا نشان دهد نقش سخن در عالم اندیشه تا چه اندازه مهم و بنیادی ا‌ست.

دینانی در مقدمه کتاب تأکید می‏کند که فهم فلسفی یا فکر علمی همیشه و هر جا در زبان اتفاق می‏افتد و به همین اعتبار، زبان ظهور اندیشه است و سخن مظهر فکر و خرد به شمار می‏رود.

وی با اشاره به اینکه مرزهای جهان انسان همان مرزهای زبان اوست این نکته را نیز مورد توجه قرار می‏دهد که زبان اجتماعی‏ترین پدیدار عالم است و انسان به حکم داشتن زبان بالذات یک موجود اجتماعی به شمار می‏رود. اما باید توجه داشت که آنجا که زبان هست انسان و جهان نیز حضور دارند و به واسطه زبان، انسان در جایگاهی قرار می‏گیرد که که نه تنها به آنچه هست و آنچه بوده است آگاهی پیدا می‏کند بلکه نسبت به آنچه اکنون نیست نیز آگاه می‏شود.

به باور دینانی پرسش هستی با زبان هستی بیان می‏شود زیرا زبان هستی از هستی جدا نیست و چنانکه یادآور شدیم زبان در هر یک از ساحتهای هستی با همان ساحت قرین شناخته می‏شود. دینانی این ساحت را ساحت سخن هستی می‏نامد که فیلسوف می‏کوشد در آن قدم بگذارد و به پرسش هستی گوش فرا دهد.

به گفته دینانی کسی که در ساحت سخن هستی گام بر می‏دارد به پرسش هستی گوش فرا می‏دهد که رو به رو شدن با آن راه رسیدن به پاسخ را هموار می‏کند، راهی که بی‏پایان است و بنابراین ساحت سخن بیش از آنچه تصور می‏شود گسترده خواهد بود.

این استاد فلسفه در کتاب "فلسفه و ساحت سخن" به موضوعاتی چون"منطق و گفتار"، "مقولات دهگانه و کلیات پنجگانه"، "زبان زیرساخت و اصول بنیادین سخن"، "کتاب الحروف فارابی یک دفتر فلسفی است یا یک نوشته نحوی؟"، "نقش عقل و خردگرایی در پیدایش علم نحو"، "نخستین مسئله نحوی و نقش آن در پیدایش فکر فلسفی"، "آیا مصدر اصل کلام است؟"، "نخستین مسئله مورد اختلاف میان دو مکتب مهم نحوی"، "واضعان الفاظ - واضعان شرایع"، "معضل بزرگی به نام موضوع له" و "زبان چیزی فراتر از صرف و نحو و مجموعه واژگان است" پرداخته است.

"زبان و زمان"، "نسبت علم با معلوم خود همانند نسبت وجود با ماهیت است"، "ممکن از ان جهت که ممکن است به حسب سرشت خود مجهول است"، "دو واژه علم و معرفت و تفاوت آنها با یکدیگر" و "‌اگر سخن نبود جهان هرگز آشکار نمی‌گشت" از دیگر مباحث طرح شده در این کتاب است.

كتاب «جلال‌الدين دواني؛ فيلسوف ذوق‌التأله» که در 17 فصل تأليف شده و نويسنده در هر بخش، آرا و ديدگاه‌هاي اين فيلسوف مسلمان را مورد بررسي و بازخواني قرار داده است.

در آثار صدرالمتألهين و پيروان او به حسب برخي از مناسبات گاهي به اقوال اين محقق اشاره شده و سخن‌هاي او مورد بررسي قرار گرفته است؛ ولي كم‌تر كسي تاكنون به بررسي همه اقوال و آراي او پرداخته و درباره ميزان اعتبار مواضع فكري او يا صحت و سقم آن‌ها سخن گفته است.

اين نوشته تنها اثر فارسي است كه درباره مواضع فكري جلال‌الدين دواني به نگارش درآمده و انديشه‌هاي او را به‌طور انتقادي مورد بررسي قرار داده است.

کتاب " سخن ابن سینا و بیان بهمنیار " جدیدترین اثر استاد دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی می باشد که به تازگی از سوی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران انتشار یافته است.

بخشی از مقدمه کتاب :

ابن سینا در مقدمه کتاب حکمت المشرقیین گفته است آنچه ما در بسیاری از آثار خود مطرح کرده ایم از سنخ حکمت عام و شناخته شده است و نخواسته ایم در این باب شق عصا کنیم. او سپس می افزاید به نوعی دیگر از حکمت دست یافته که با آنچه عام و رایج است تفاوت دارد. به نظر می رسد که شیخ الرنیس در این سخن خود به محتوای کتاب الانصاف اشاره دارد که با کمال تاسف از میان رفته و به دست ما نرسیده است. بر اساس قرائن و شواهدی که در دست است و به برخی از آنها نیز اشاره شد ، ابن سینا در کتاب الانصاف نه تنها پیروی از ارسطو ندارد و در نتیجه یک فیلسوف مشایی به شمار نمی آید بلکه از روی انصاف و با بررسی کامل به نقد اندیشه های او پرداخته و به آنچه خود آن را درست می داند دست یافته است.

نکته جالب توجه این است که ابن سینا حتی در آثار دیگری که از او به جای مانده و آنها را حکمت عام و رایج خوانده است ، در همه موارد با ارسطو هماهنگی ندارد و به گونه ای واضح و آشکار از حوزه اندیشه های او خارج شده و فراتر رفته است. بررسی این مسئله مجال دیگری می خواهد و فرصت بیشتر می طلبد، ولی به طور اجمال و از باب نمونه می توان گفت آنچه اساس فلسفه و بنیاد اندیشه ابن سینا شناخته می شود در آثار ارسطو مطرح نشده و کسی هم درباره آنها سخن نگفته است. این فیلسوف بزرگ با طرح انسان معلق به جایگاه علم حضوری اشاره کرده و کوشیده است نشان دهد که انسان همواره خودش برای خودش حاضر است و همین حضور خویش برای خویش است که منشأ هرگونه معرفت و شناخت به شمار می آید. او از طریق تامل در وجود نیز به برهان صدیقین سامان بخشید و این دستاورد بزرگی است که پیش از ابن سینا کمتر کسی به آن توجه داشته است.